Amddiffyn eich hun a gweithwyr eraill rhag risgiau trais yn y gweithle
Trosolwg
Mae'r safon hon yn ymwneud ag amddiffyn eich hun a gweithwyr eraill rhag risgiau trais yn y gweithle. Mae’n cynnwys cynnal asesiad risg dynamig a thawelu sefyllfa a allai fod yn beryglus drwy ddefnyddio cyn lleied o gamau neu eiriau â phosibl a allai ysgogi ymddygiad treisgar a thrwy ddangos parch a dealltwriaeth at bobl, eu heiddo a’u hawliau. Mae’n ymwneud ag ymateb i sefyllfa, ceisio ei thawelu a gadael sefyllfa fygythiol pan fo hynny’n angenrheidiol neu’n briodol. Mae hefyd yn ymwneud ag adolygu'r digwyddiad at ddibenion cofnodi a monitro a gwneud newidiadau angenrheidiol yn sgîl yr adolygiad.
Mae'r safon hon ar gyfer unrhyw un sydd mewn sefyllfa yn y gwaith lle mae angen iddynt amddiffyn eu hunain a gweithwyr eraill rhag risgiau trais.
Meini prawf perfformiad
Mae'n rhaid eich bod chi'n gallu:
- cynnal asesiad risg dynamig o'ch gweithle
- asesu lefelau’r bygythiad drwy gamu’n ôl o’r sefyllfa
- dadansoddi'r amgylchedd lle mae'r digwyddiad yn digwydd neu'n debygol o ddigwydd
- nodi unrhyw wrthrychau posibl y gellid eu defnyddio fel bygythiad o drais neu arf
- nodi pawb, gan gynnwys chi eich hun, sy’n cael eu heffeithio gan drais
- nodi ystod yr opsiynau a’r camau mwyaf diogel i’w cymryd yn ystod sefyllfaoedd treisgar neu beryglus
- parhau i fonitro'r sefyllfa a bod yn barod i ailasesu'r bygythiadau
- ystyried opsiynau amgen os bydd lefelau’r bygythiadau’n newid
- cynorthwyo i dawelu sefyllfa a allai fod yn dreisgar
- cynnal pellter diogel a dangos agwedd broffesiynol tuag at ymddygiad annerbyniol
- cyfathrebu â’r rhai sy’n ymddwyn mewn ffordd annerbyniol gan eu parchu nhw, eu heiddo a’u hawliau
- parhau i adolygu’r sefyllfa a lleihau’r risgiau i ddiogelwch pawb sydd wedi’u heffeithio gan y digwyddiad
- cymryd camau i reoli'r sefyllfa ac osgoi ei gwaethygu
- gofyn am gymorth i leihau'r risg o anaf i chi eich hun a gweithwyr eraill
- rhoi’r gorau i gysylltu â’r rhai sy’n ymddwyn mewn modd annerbyniol neu dreisgar
- gadael y sefyllfa os na ellir rheoli'r bygythiad i'ch diogelwch chi a gweithwyr eraill
- egluro'r camau i'w cymryd drosoch chi eich hun a gweithwyr eraill sy'n gysylltiedig
- esbonio'r goblygiadau tebygol os bydd y sefyllfa bresennol yn parhau neu'n gwaethygu
- adolygu dilyniant y digwyddiadau a arweiniodd at y digwyddiad
- trafod gyda gweithwyr perthnasol a wnaeth gweithdrefnau sefydliadol helpu neu rwystro'r digwyddiad
- cwblhau cofnodion o’r digwyddiad yn unol â gofynion sefydliadol
- crynhoi eich gweithredoedd chi a gweithwyr eraill ar adeg y digwyddiad
- disgrifio amgylchiadau a difrifoldeb y digwyddiad a'r camau a gymerwyd i amddiffyn eich hun a gweithwyr eraill
- asesu eich risgiau chi a’r sefydliad mewn perthynas â rolau a’ch gweithgareddau chi a gweithwyr eraill
- asesu pa mor ddigonol ydych chi i ddelio â digwyddiadau tebyg
- gwneud argymhellion i'r gweithwyr perthnasol i leihau'r risg o ragor o ddigwyddiadau tebyg
- nodi meysydd lle byddech chi ac eraill yn elwa o hyfforddiant
- cyfrannu at arferion da drwy rannu gwybodaeth berthnasol nad yw’n gyfrinachol â gweithwyr eraill i leihau digwyddiadau o drais
- defnyddio cymorth a chyngor i helpu i atal unrhyw broblemau iechyd sy’n gysylltiedig â digwyddiadau
- dilyn cyfrifoldebau cyfreithiol, rheolau cyfryngau cymdeithasol yn ogystal â pholisïau a gweithdrefnau eich sefydliad
Gwybodaeth a Dealltwriaeth
You need to know and understand:
- eich dyletswyddau cyfreithiol chi a gweithwyr eraill ar gyfer sicrhau lles, diogelwch ac iechyd yn y gweithle
- y gweithdrefnau diogelu cyfrinachedd yn unol â rheoliadau diogelu data
- eich dyletswyddau cyfreithiol ar gyfer sicrhau lles, diogelwch ac iechyd eich hun a gweithwyr eraill yn y gweithle
- y gweithdrefnau perthnasol ar gyfer rhoi gwybod am anafiadau, clefydau, damweiniau y bu ond y dim iddynt ddigwydd a digwyddiadau peryglus
- y broses o gynnal asesiad risg deinamig o sefyllfa a allai fod yn dreisgar
- yr amgylchedd lle gall y digwyddiadau ddigwydd
- y gwrthrychau a allai fod yn beryglus y gellid eu defnyddio ar gyfer bygythiadau o drais neu fel arf
- yr opsiynau diogelwch a gweithredoedd yn ystod sefyllfaoedd peryglus a threisgar
- sut i adnabod y lefelau bygythiad i chi eich hun a gweithwyr eraill
- rolau a chyfrifoldebau eich hun a gweithwyr eraill
- galluoedd a chyfyngiadau eich hun a gweithwyr eraill o ran amddiffyn eich hun mewn sefyllfaoedd a allai fod yn dreisgar
- pan fo'n briodol ac yn bosibl cadw pellter diogel ac osgoi cysylltiad corfforol
- pwysigrwydd dangos parch at bobl, eu heiddo a'u hawliau
- sut i osgoi ymddygiadau ac iaith wahaniaethol neu ormesol
- sut i ddehongli iaith ddi-eiriau a phwysigrwydd cydnabod gofod personol pobl eraill
- pwysigrwydd parhau’n effro i sbardunau ymddygiad treisgar
- pwysigrwydd cynllunio sut y dylech chi a gweithwyr eraill adael sefyllfa
- yr arwyddion p sut y gallai sefyllfa waethygu i ymddygiad treisgar a sut i adnabod y rhain
- y mathau o gamau i'w cymryd i dawelu sefyllfaoedd peryglus neu dreisgar
- yr amgylchiadau pan mae angen gadael lleoliad y digwyddiad a cheisio cymorth
- y technegau diogelwch ar gyfer gadael sefyllfa beryglus neu dreisgar
- y llwybrau ymadael agosaf pan fo risg o drais corfforol
- pwysigrwydd allgofnodi os oes risg o fygythiadau mewn amgylchedd rhithwir
- gweithdrefnau eich sefydliad ar gyfer delio ag ymddygiadau treisgar a pheryglus
- y gweithdrefnau i'w dilyn pan nad oes modd i chi neu weithwyr eraill dawelu'r sefyllfa
- pwysigrwydd cael y cyfle i siarad â rhywun am y digwyddiad ar ôl iddo ddigwydd
- yr adroddiadau a'r cofnodion am ddigwyddiad a allai ddigwydd neu sydd wedi digwydd
- y dulliau cyfathrebu yn ystod sefyllfaoedd peryglus neu dreisgar
- y ddeddfwriaeth berthnasol ar gyfer iechyd a diogelwch yn y gwaith
- rheolau ac arferion defnyddio cyfryngau cymdeithasol a dulliau cyfathrebu ar-lein
- y cyfrifoldebau cyfreithiol a pholisi a gweithdrefnau eich sefydliad
Cwmpas/ystod
Cwmpas Perfformiad
Gwybodaeth Cwmpas
Gwerthoedd
Ymddygiadau
Sgiliau
Geirfa
Ymddygiad ymosodol
Unrhyw ymddygiad neu weithredoedd sy’n ceisio niweidio person neu eiddo ffisegol.
Cyfathrebu ymosodol
Dull cyfathrebu lle mae unigolion yn mynegi eu teimladau a’u barn ac yn eirioli dros eu hanghenion mewn ffordd sy’n amharu ar hawliau pobl eraill.
Gwrthdaro
Sefyllfa lle ceir gwrthwynebiad ac anghytundeb rhwng dau berson neu ragor neu grwpiau o bobl, a nodweddir weithiau gan gam-drin geiriol, ymddygiad bygythiol neu drais corfforol.
Rheoli Gwrthdaro
Yr arfer o nodi gwrthdaro a’i drin mewn modd synhwyrol, teg ac effeithlon. I reoli gwrthdaro mae angen sgiliau megis cyfathrebu effeithiol, datrys problemau, a thrafod gyda phwyslais ar fuddiannau cyffredin a diogelu pawb dan sylw.
Asesiad Risg Dynamig
Mae hwn yn asesiad parhaus o'r risgiau a wynebir mewn sefyllfa wrth iddi ddatblygu i wneud yn siŵr bod yr ymateb mwyaf diogel a mwyaf effeithiol yn cael ei ddefnyddio.
Cyfarpar
Gallai’r rhain gynnwys cyfarpar fel peiriannau galw, ffonau symudol, walkie-talkies, botymau panig, systemau annerch cyhoeddus, ac ati.
Gwerthuso
Y broses o benderfynu a yw eitem neu weithgaredd yn bodloni meini prawf penodol.
Gall gynnwys cymharu digonolrwydd polisïau a gweithdrefnau ag arferion cyfredol neu safonau proffesiynol i reoli trais sy’n gysylltiedig â gwaith.
Asesiad Risg Generig
Dyma:
- archwiliad o'r gwaith a gweithgareddau'r gweithle i nodi beth allai achosi niwed i bobl (perygl); ac
- asesiad o’r posibilrwydd, uchel neu isel, y gallai rhywun gael ei niweidio gan y peryglon a nodwyd, yn ogystal ag awgrym o ba mor ddifrifol y gallai’r niwed fod (y risg).
Ar sail yr asesiad hwn gwneir penderfyniad ynghylch pa gamau atal neu reoli y dylid eu cymryd i atal y posibilrwydd o niwed.
Ymyrraeth Gorfforol
Dylai hyn gynnwys technegau diogelwch personol i leihau effaith ymddygiadau peryglus, safiadau amddiffynnol, ymddieithrio a thechnegau ymwahanu” (wrth ymateb i ymddygiadau bygythiol yn gorfforol neu amddiffyn eich hun neu rywun arall) neu “dechnegau atal” (wrth gyfyngu’n gorfforol ar symudiad person).
Amgylchedd Gwaith a Diwylliant Positif
Amgylchedd gwaith a diwylliant nad yw'n goddef unrhyw ymddygiad treisgar.
Gweithdrefnau
Cyfres o gamau mewn trefn bendant a rheolaidd sy'n rhoi polisi ar waith.
Rhagofalon
Gallai’r rhain gynnwys: rhwystrau amddiffynnol, dillad amddiffynnol, ymatebion diogeledd, gweithio mewn parau neu dimau yn lle gweithio ar eich pen eich hun, ac ati.
Person Cyfrifol
Person a enwir yng ngweithdrefnau’r sefydliad fel un sydd â chyfrifoldeb dros achosion o drais yn y gwaith.
Risg
Risg yw’r tebygolrwydd o niwed posibl o ganlyniad i wireddu’r perygl o dan sylw.
Mae maint y risg yn dibynnu ar:
- y tebygolrwydd y bydd y niwed hwnnw'n digwydd;
- difrifoldeb posibl y niwed hwnnw, h.y. unrhyw anaf neu effaith andwyol ar iechyd o ganlyniad i’r niwed; a’r
- boblogaeth a allai gael ei heffeithio gan y perygl, h.y. nifer y bobl a allai fod yn agored i’r perygl.
Ffynhonnell: Yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch (HSE) “Rheoli iechyd a diogelwch yn y gwaith – Cod Ymarfer ac Arweiniad Cymeradwy”.
Arferion Gwaith Diogel
Dulliau diogel sefydledig o gynnal gweithgareddau, gweithdrefnau neu dechnegau a ddefnyddir wrth gyflawni eich swydd neu weithgareddau gwaith i gyflwyno gwasanaeth sydd â'r lefelau ansawdd ac effeithlonrwydd sy'n ofynnol gan y sefydliad.
Defnyddwyr Gwasanaethau
Er enghraifft: myfyrwyr ysgol, cleifion, cleientiaid, teithwyr, cwsmeriaid, carcharorion, y cyhoedd, rhieni, gwirfoddolwyr a gofalwyr.
Sbardunau Trais
Ffactorau a allai achosi trais. Gellir eu categoreiddio yn ôl pedwar math gwahanol:
- ffactorau personol dros dro er enghraifft, defnyddiwr y gwasanaeth yn anghyfforddus oherwydd diffyg bwyd, cynhesrwydd, golau, neu ymddwyn yn heriol o dan ddylanwad diod neu gyffuriau, neu
- ffactorau personol parhaus megis iechyd meddwl sy'n gwaethygu, anhawster neu anabledd, sy'n atal cyfathrebu, symudiad neu ymddygiad arferol, neu
- ffactorau amgylcheddol dros dro fel ystafell boeth, swnllyd, orlawn, dynameg gwaith gwael o ran cynllun dodrefn, ac ati, neu
- ffactorau amgylcheddol parhaus megis disgwyliadau gormodol gan ddefnyddiwr y gwasanaeth, neu bod ansawdd y gwasanaeth a gynigir yn methu’n gyson â bodloni safonau gofynnol y defnyddiwr.
Trais sy'n Gysylltiedig â Gwaith
Dyma ddiffiniad yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch o drais sy’n gysylltiedig â gwaith: “Unrhyw ddigwyddiad lle mae person yn cael ei gam-drin, ei fygwth neu yr ymosodir arno mewn amgylchiadau sy’n ymwneud â’i waith’.